Een puike schuit

Hoezeer ik ook aan mijn job verknocht ben en voldoening haal uit mijn dagelijkse arbeid, soms bekruipt me onweerstaanbaar het gevoel dat ik beter visser was geworden.

In mijn jonge jaren ging ik in de zomervakanties geregeld zeilen met mijn grootvader zaliger. Zijn boot was niet overdreven groot of luxueus maar wel bestand tegen weer en wind. Hij had het vaartuig in een opwelling gekocht en was er met het vorderen van de jaren ontzettend van gaan houden. Mijn grootmoeder durfde daarentegen het water niet op. Ze had te kampen met een onoverkomelijke fobie en was zelfs bang in een zwembad: overal zag ze slijmerige – maar ingebeelde – kwallen. De eerste tijd was mijn grootvaders beste vriend Peter nog meegegaan, tot die in een verkeersongeval zijn rechterbeen verloor en het te riskant vond om opnieuw het ruime sop te kiezen. Het zich alleen op zee wagen is niet verstandig en dus mocht, bij gebrek aan beter, kleine Rudy mee.

We bleven altijd een paar dagen weg wanneer we erop uittrokken. Voldoende drank en aardappelen vulden onze voorraadkast en vis vingen we zelf. Mijn grootvader hanteerde het roer terwijl ik er lustig op los hengelde. Na het binnenhalen van de nodige haringen en kabeljauwen bereidde ik aan de hand van Ons Kookboek eenvoudige maar heerlijke maaltijden. Al was ik op het vasteland geen visfanaat, aan boord van De Pladijs, zoals grootvader zijn boot had gedoopt, smulde ik ervan. Thuis durfde ik niet te koken na het lamsboutincident, hier was het de vanzelfsprekendheid zelve. Voor alles is nu eenmaal een plaats, tenslotte neem je ook geen douche in de woonkamer en kegel je geen lege flessen in de badkuip.

Tijdens de eerste vaartochten werd ik nog onwel door de hevige golven. Ik kotste talloze metalen emmertjes vol, die nadien werden geledigd in de zee. Soms kwam er een meeuw van mijn uitgebraakte brokken smullen, wat ik dermate walgelijk vond dat ik grootvaders luchtbuks nam en op de smikkelende zeeduif vuurde. In deze tijden zou er meteen een storm van protest opsteken als kinderen een onschuldige vogel neerknalden, maar toen kon mijn grootvader er alleen maar mee lachen. Zolang ik de getroffen meeuw maar opviste, van veren ontdeed en het taaie vlees bakte op het gasvuurtje in de kombuis, mocht ik mijn moorddadige activiteiten voortzetten. Ikzelf at er niet van, maar hij hield van het verse gevogelte, zeker na enkele dagen uitsluitend op vis te hebben geleefd.

Met het opdoen van de nodige maritieme ervaring begon de zeeziekte weg te ebben, en kon ik zelfs al liggend op bed het wilde wiegen van de boot verdragen. Mijn maag raakte alleen even in de knoop wanneer ik weer voet aan land zette. De roerloze aarde en statische kasseien waren bevreemdend, de starre ondergrond bracht me aan het wankelen. Het voelde onnatuurlijk. En saai. Het perpetuele deinen van de zee gaf me een gevoel van vrijheid. Niet alleen mijn lichaam was bezig met de niet-aflatende zoektocht naar evenwicht, ook mijn geest kende geen rust. Er waren geen dode momenten. Ik was nooit alleen met mijn gedachten. Naar de zin van het leven was je al varend nooit op zoek. Aan literatuur of poëzie was geen behoefte. Je vaarde, punt. Die zekerheid, die eenvoud, vind ik alleen op zee terug.

Nu nog denk ik met weemoed terug aan de tijden op die puike schuit. Het leven ontdaan van zijn franjes en onzekerheden: ik vis, dus ik ben.

Kok

Weinigen kunnen ontkennen dat het voor een sociaal ingestelde man een genoegen is om voor familie of vrienden, ja zelfs kennissen, een smakelijk potje te stoven. Ook ik nodigde gisteren twee bevriende koppels uit om ze gastronomisch te verwennen. ‘En dan?’ zal u terecht opwerpen. Welnu, ik kan u, beste lezer, verzekeren dat ik niet altijd tot zulke culinaire initiatieven in staat was. Gedurende een aanzienlijke periode van mijn jeugd, meer dan een decennium namelijk, scheidde een psychologische barrière de kookpotten van mijn brein. 

Het was al heel vroeg mijn ambitie om een degelijke keukenchef te worden. In feite liep het echter al vrij snel mis. Zeven volle jaren was ik net oud toen ik mijn moeder koste wat het kost wilde bijstaan in de keuken. We wensten mijn vader te verrassen met een lekkere lamsbout als avondmaal. Moeder had de goede lap vlees al twee weken op voorhand gekocht en meteen ingevroren in onze bejaarde diepvriezer. Nu waren die apparaten destijds niet van zo’n uitmuntende kwaliteit als de huidige exemplaren. Zo kreeg twee weken later niet mijn vader maar ikzelf een verrassing ‘voorgeschoteld’. Wanneer ik op de bewuste vlezige verrassingsdag dolenthousiast in de diepte tastte, viste ik tegen mijn stoutste verwachtingen geen granieten vleesklomp, maar een malse substantie van vlees en bloed op. De ontbindende massa stootte een misselijkmakende geur uit, het deed me denken aan de weeë zweetgeur van ongeschoren ooien in de brandende middagzon. Alsof het lam alle penetrante ouderlijke walmen als het ware congenitaal had opgeslagen om ze op deze weinig heuglijke dag mijn geur- en smaakzin te laten verdoven. Of moet ik verlammen zeggen?

Mijn lichamelijke reactie liet niet lang op zich wachten. Na wat schokkend kokhalzen, volgden enkele krachtige contracties van de maagwand. Luidruchtig braakte ik op de vermaledijde lamsbout die ik inmiddels weer in de diepvriezer had geworpen. Na een 20 seconden was ik bekomen en voelde ik, ondanks de nog weerzinwekkendere stank van maagzuur en ooienzweet, geen enkele afkeer meer. Toch was ik nog in paniek, omdat ik me schaamde voor wat er mij was overkomen. Plots hoorde ik een zoemend geluid. Waarachtig, de diepvriezer was weer aangesprongen! Wellicht had mijn wild gebeuk met vuisten en knieën tijdens het overgeven dit technische wonder bewerkstelligd. Snel sloot ik het apparaat om vervolgens met een bang gemoed de keuken te betreden. Daar wachtte mijn moeder met wat eigenlijk slecht nieuws geweest was. Mijn vader zou vanavond door een ongepland oponthoud in Frankrijk niet thuis kunnen eten. Het feestmaal zou voor een andere keer zijn, maar dat gaf niets omdat het vlees toch ingevroren was. Wat prees ik me op dat moment gelukkig! Maar u kan zich inbeelden, beste lezer, dat ik mijn verdiende portie billenkoek enkele luttele dagen later toch nog gekregen heb, nadat moeder de lamsbout alsnog wilde bereiden en dus, zich van geen kwaad bewust, de diepvriezer had geopend. De herinnering aan het daarop volgende afgrijselijke gekrijs bezorgt me nog steeds rillingen van kop tot teen!

Het duurde jaren voor ik dit trauma te boven gekomen ben. Pas tijdens mijn studentenjaren waagde ik me weer achter het fornuis. Tot op vandaag tracht ik in de mate van het mogelijke enkel verse producten te kopen. Een diepvriezer bezit ik niet. Toch kan ik vandaag fier en zonder vrees zeggen: ik ben kok, koste wat het kotst!

 

Ongepast geëcho

Wat herinner ik me gaarne aan de fietstochten die ik tijdens mijn beste jeugdjaren ondernam! Wanneer ik de eerste lentebries voelde aanwaaien, sprong ik gezwind op het murwe zadel van mijn antiek rijros (Nederlands model, bouwjaar 1935). Dan liet mijn nog maagdelijk en kwiek brein het commando van mijn destijds jonge benen uitzonderlijk over aan de hersenloze, maar bloedmooie competitieve drift. Het Brabants heuvellandschap bood me een schitterende omgeving om deze drift uit te leven. Als een behendige berggeit beklom ik straffe stijgingen. Aangekomen op de kam wierp ik me dan als een losbandig luipaard in de afdaling. Ingehaald werd ik enkel door doorgewinterde wielerfreaks, die me vaak een lapidair maar goedkeurend “allez, jong” of “‘t is de nieuwe Eddy Merckx” toeschreeuwden. In deze periode van volle puberteit voelde ik de levenskracht als het ware mijn lichaam binnensluipen, eerst wat schuw maar later ostentatief en met tromgeroffel.

 Af en toe werd ik ook begeleid en niet zelden door Hendrik, een erg populaire kerel uit mijn buurt. Hendrik stak met kop en schouders boven zijn leeftijdsgenoten uit, op zijn bonkige borst kon je bij wijze van spreken je omvangrijke boekencollectie kwijt. Ook op andere gebieden was hij iedereen een stapje voor. Zo rookte hij al vanaf zijn vijftiende, iets wat door de jongens en meisjes in de wijk als erg stoer werd aanzien. Het was een hele eer om door deze lokale halfgod begeleid te worden. U zal nu waarschijnlijk verwachten dat deze potige reus de ietwat onsportieve jonge jurist in spe al na een halve kilometer uit de wielen knalde. Integendeel echter, zo zal u nu te weten komen.

 Hendrik kreeg over het algemeen na een tiental kilometer last van de voorbodes der rokerslong. Kortademig begon ie dan naar levensadem te happen, zijn omwentelingen begonnen spaak te lopen en uiteindelijk noodde hij me dan ook tot een korte pauze. Hendrik hield ervan om onder een brug of in een tunnel te pauzeren. Deze voorkeur deelde ik geenszins. Maar diplomatisch als ik toen al was, willigde ik zijn verzoek meestal in. Gauw zag ik hem dan zijn pak roltabak uit zijn zak vissen en twee minuten later stond hij gemoedelijk te roken. In de tussentijd zat ik niet stil. Totaal onvermoeid controleerde ik de bandendruk van onze vehikels of overpeinsde ik het verdere verloop van onze route. Nadat Hendrik zijn sigarettenpeuk op de veelal met onkruid overwoekerde aardelaag tegen de wand van de tunnel had gegooid, placht hij meestal een voor mij erg irritante en allesbehalve schikkelijke gewoonte te begaan. Geen zorg, hij had een sterke blaas, dat was niet het probleem.

De kloeke beer begon echter ongegeneerd te brullen. Of dit een hypochondrische neiging was om de slagkracht van longen en stembanden op de proef te stellen nadat ze door een ranzige rookwolk werden geteisterd, of slechts een pure uitbarsting van testosteron weet ik zelfs vandaag nog niet. In ieder geval begon Hendrik een voor hem amusant, maar voor mij bodemloos beschamend rollenspel met de echo.  Hij begon altijd voorzichtig met uitroepen als “wie is de president van Nieuw-Zeeland?” (“Eland-Eland-Eland” weergalmde het gewelf dan), maar werd snel agressiever. “Wat eten de inwoners van Portugal?” (“gal-gal-gal”), “waar vond de astronoom Uranus?”(…) en talloze andere ongepaste spreuken passeerden de revue. De gelukkig sporadische passanten reageerden afwisselend verbaasd, verontwaardigd en geschokt. Sommigen brachten begrip op voor het pubertaire gebral, maar de meesten verwierpen het kordaat. Net als ik.

 Nu moet u niet denken dat ik niet tegen wat humor kan, dat ik een oersaaie potplant ben. Toegegeven, nog vandaag moet ik erg lachen om deze spreuken. Dat betekent echter niet dat ik ze op openbare plekken zou schreeuwen en mijn geloofwaardigheid daardoor geheel zou discrediteren. Een grol tussen pot en pint met goede vrienden of collega’s volstaat mij en dat was in mijn jeugd niet anders. Bovendien moet gezegd worden dat de waarden en normen evolueerden. Wat destijds als schofferend werd ervaren, is na de normverschuiving van de laatste 30 jaren niet meer dan een pietluttige aanfluiting. Zo zij het, toen was het echter ‘not done’, zoals het vandaag ‘not done’ is om een nietsvermoedende voorbijganger de huid vol te schelden met verwijten die zijn of haar intiemste pudiciteit aantasten.

  Ik had een hekel aan de publieke schaamte die ik op deze momenten ervaren moest, en eigenlijk nog meer aan de publieke plaatsvervangende schaamte die het in essentie was. Toch berispte ik Hendrik nooit, ik hoop dat hij me tot op de dag van vandaag dankbaar is voor mijn verdraagzame aanpak. Immers wist hij wel van mijn afkeuring, maar niet van ophouden!

De wandelaar

Een bizar gevoel overviel me toen ik laatst uit het raam keek. Een al wat oudere heer struinde al steunend op een ivoren wandelstok over de spekgladde stoep. Bijna viel hij, gleed hij uit, maar de kranige man hield zich staande. Waarschijnlijk was hij een veteraan, iemand die in een ver verleden gestreden heeft voor de toekomst van ons allen. Iemand die nu genegeerd en bespot wordt. Iemand die door hevige wind en zware regenval aan het wankelen wordt gebracht maar zich finaal rechthouden kan.

Empathie overmeesterde mij, ik voelde ineens wat die man op de stoep voelde. Medelijden was het niet, eerder identificatie. Medelijden is me dan ook onbekend. Ofwel vereenzelvig ik me met de andere, ofwel veracht ik hem.

Het was verwarrend, die empathie. Het is altijd verwarrend. Je treedt even uit jezelf, je wordt even bevrijd uit de cocon van je eigen beperkte leefwereld. De wereld ziet er plotsklaps helemaal anders uit. Andere mensen kijken je met grote ogen vervuld van deernis aan. Jongere vrouwen zien je niet meer staan. Oudere dames begeren je oude vel, je holle knoken. Tachtigjarige weduwes zien een toekomst met je zitten. Verrimpelde dames zien je als potentiële totempaal in hun verlaten levens.

Als deprimerende gedachten je geest teisteren, als wanhoop je corticale nevelen beheerst, helpt het om routineuze handelingen te stellen die je weer controle over je leven geven. Je handen wassen, de vaat doen, een bescheiden maaltijd koken, het verschaft je tijdelijke teugels om stevig in de hand te houden.

Ook het lezen van een boek, het bekijken van een arthousefilm of het lezen van een gedicht van Mark Boog kan voor tijdelijk escapisme zorgen. Maar in feite heb ik weinig te klagen. Volgende week trek ik alweer naar het buitenland. Veel tijd om thuis te contempleren over het leven heb ik gelukkig niet.

Om gedichtendag te vieren, bied ik jullie dit gedicht van, jawel, Mark Boog:

2. De dagelijkse taken…De dagelijkse taken: het oprichten van het standbeeld
dat ik ben geworden, het bedekken van het lijf, drinken
van koffie, het ontmantelen van de plannen van gisteren,

het enzovoort. Het nogmaals opschorten van ongeloof.

Ik geef me over aan je onthutsende aanwezigheid, je
ogen. Dat ze me zien is nog het vreemdste, dat ze

leven zijn en vol van tijd. De morgen bloeit onwetend
in je spiegel. Ik weet niet precies waarin je gelooft.

Volgt het handwerk van elke dag, het met almaar groter
vakmanschap vervaardigen van redenen en van excuses,

volgt de avond, dan de dood, die we ontwijken in ons
haveloze bed, die we bedriegen door heel stil te liggen.

(Uit: Alle dagen zijn van liefde, Cosee, €2,5)

No shit

Straks komt Joris, mijn neefje, langs bij zijn oompje Rudy. Mark en Martha vroegen me om hem te helpen met zijn huiswerk Engels. Hoewel het pas zijn eerste jaar op school is waarin Engels tot zijn curriculum behoort, heeft hij een aardige moeite om te volgen. Nochtans is Joris een pienter ventje en had ik verwacht dat hij in deze interactieve tijden reeds overvloedig in contact was getreden met de Angelsakische cultuur en haar bijbehorende voertaal. Dat is een immens voordeel ten opzichte van de periode waarin ik opgroeide. Zelfs aan het prille begin van mijn ambitieuze loopbaan, moest ik vaststellen dat mijn kennis van de taal van Shakespeare zich  tot de theorie beperkte. Dit betekent dat ik de taal grammaticaal uitstekend beheerste (een verwezenlijking die ik bereikte door hard werk), maar dat ik amper op praktische ervaring kon teren. Met lichte schaamte denk ik dan ook terug aan mijn eerste bezoek aan de Verenigde Staten, midden jaren ‘80. Hier zou ik ervaren hoe ver theorie en praktijk vaak uit elkaar kunnen liggen.

 Wat was het indrukwekkend om na het werk samen met mijn toenmalige baas Rik, bijgenaamd “de kroegtijger”, door het centrum van Philadelphia te struinen. De mastodonten van gebouwen slaagden er zelfs in mijn destijds quasi onverwoestbaar zelfvertrouwen aan te tasten. U leest het goed, Rudy Pladijs (toen nog geen doctor in het recht) voelde zich geïntimideerd. Op de tweede avond had Rik me voorgesteld om naar een bar te trekken waar hij vijf jaar eerder al eens stevig doorzakte. Enthousiast had ik toegestemd, eindelijk zou mijn gemanierd leerboekenengels de uitdaging van de grillen der praktijk kunnen aangaan. Aangekomen op de juiste locatie, stelde Rik gauw vast dat het bewuste drink- en danslokaal niet meer existeerde. Een gammele wasserette bleek het te hebben vervangen, met een weinig uitnodigende groezelige gevel. We besloten alsnog het gebouw te betreden, niet om samen met de aldaar aanwezige veelal obese sjofelaars een schuimende pint Persil te drinken, maar om hen te verzoeken ons een alternatieve drinkschuur in de buurt aan te wijzen.

 De bar “down the road” bleek een nogal vunzige kroeg met de naam “King’s Stone”. Daar we echter beseften dat we het daarmee moesten doen als we die avond nog een druppel bier door onze dorstige kelen wilden spoelen, aarzelden we niet en gingen we binnen. Aan de bar gezeten werd ik dan benaderd door een lid van de lokale Afro-Amerikaanse gemeenschap (later die avond kwam ik tot de conclusie dat negentig procent van de aanwezigen tot die gemeenschap behoorden – enkel een opvallend dronken Mexicaan, ik en Rik waren ‘outsiders’). Ik was uiteraard in mijn nopjes en zette mijn meest amicale gezichtstrek op. Na een zeer informele begroeting vroeg de man me, destijds tot mijn verbazing, het volgende: “You want some great shit, I can sell you some!” “Wat een arme man en wat een vreemde zinsconstructie zonder ‘do’,” dacht ik toen en weigerde vervolgens vriendelijk maar kordaat. Toen ik de teleurgestelde uitdrukking op zijn gezicht bespeurde, besloot ik hem echter een goede tip te geven: “You should ask the farmers, they always need a lot of it!” Hij fronste zijn wenkbrauwen en riep uit: “ain’t no farmers here, this is a city… man, you’re full of shit!” Waar ik zijn eerste argument nog gedeeltelijk begreep (al had ik op dat moment reeds beredeneerd dat de man vermoedelijk over een vaartuig met laadbak moest beschikken om de fecaliën op te halen en door te verkopen, ook aan landbouwers die misschien wat buiten de stadsgrens gevestigd waren), moest ik toch reageren op zijn tweede. “Correct, but actually I am much more full of water.” Ik vertelde de man vervolgens dat het menselijk lichaam voor een overgroot deel uit water bestaat en dat het daarom belangrijk is om het regelmatig te hydrateren met een stevige dosis bron- of leidingwater. De man excuseerde zich vervolgens en liep naar een van zijn maten die hij met een lokaal manueel ritueel begroette.

 Toen ik Rik later mijn verhaal vertelde, moest deze hartelijk lachen en hij verklaarde me de ware intentie van de uitwerpselenhandelaar. Samen bulderden we het uit. Dit enigszins beschamend relaas bewijst dat er vaak een grote kloof tussen praktijk en theorie ligt. Dit is dan ook de eerste les die ik aan Joris wil geven wanneer hij me deze namiddag tussen akte en dossier opzoekt: “vlijtig je in het leren, maar overtref dat in het communiceren!”